Verhalen

Het verhaal van Hayo Wibben speelde zich af rond het jaar 1400, in de Weem (pastorie) en de kerk van Westeremden. En het liep slecht af met de voortvluchtige Wibben, een hoofdeling van Eppo Nittersum uit Stedum. Hij had zich verstopt in de Weem maar werd gevonden. De Weem werd in brand gestoken en toen Hayo in paniek wilde vluchten naar de naast de Weem gelegen kerk, werd de hoofdeling op het kerkhof doodgeslagen door handlangers van Nittersum. Het kon spoken in Noord Groningen.

Een ander verhaal uit Westeremden, driehonderd jaar later. Dienstmeid Tietje Reintjes, amper 18 jaar, werd steeds dikker, zou het een “onecht” kind zijn, ze was immers niet getrouwd. De dienstmeid zou zwanger geraakt zijn van de heer des huizes, Meijer uit Loppersum, werd gefluisterd. Gelukkig erkende de oude vrijgezel Meijer tenslotte de vader te zijn van de te verwachten baby, maar een dag voor de kerkelijke huwelijksvoltrekking stierf hij. En Tietje, die haar ongelukkige jeugd in bittere armoe had doorgebracht, werd wederom gestraft. Vanaf de kansel maakte de dominee bekend dat Tietje Reintjes in het vervolg van het Avondmaal verstoten zou blijven, aangezien zij leefde in zonde. Tietje vertrok uit Westeremden, voorgoed. Van haar is nooit meer iets vernomen.

Weer driehonderd jaar later, zelfde plek. De bij de politie bekende kunst”handelaar” S. uit Kampen beraamt in het diepste geheim een plan en denkt voor de uitvoering hiervan een beroep te kunnen doen op loswerker L. uit Rijssen, die over het juiste gereedschap beschikt. L. verschaft zich in het duister behendig en stilletjes toegang tot de Weem en steelt die nacht 37 schilderijen van de bewoner, de kunstschilder Henk Helmantel. Lange tijd blijft het doodstil rond deze mysterieuze kunstroof. Wat wil de dief? De politie belegt ten lange leste een persconferentie en geeft toe nog altijd op dood spoor te zitten. Nu wordt het tijd voor actie, denkt de slimme kunst”handelaar”. Hij laat een buurjongen telefonisch contact opnemen met de inmiddels radeloze kunstschilder. Driehonderdduizend gulden wil de boef voor de gestolen schilderijen, in coupures van honderd gulden, in een onopvallende koffer, op een afgesproken plek en “laat de politie erbuiten”! Helmantel durft niet. Hij stelt voor een vriend de koffer met het losgeld te laten bezorgen op de afgesproken plek. De boeven gaan accoord.

Het is een val, de “undercover” en de politie zijn de boeven te slim af, op heterdaad betrapt. Gelukkig worden alle 37 schilderijen onbeschadigd teruggevonden. En in 2000 had het verhaal van de Weem te Westeremden gelukkig een happy end, maar maandenlang is de familie lastig gevallen met telefonische bedreigingen van de inbrekers. Ze hebben in grote onzekerheid moeten leven. De politie heeft in het diepste geheim doorgewerkt aan de oplossing van deze grote kunstroof, maar dat wist bijna niemand. Tijdens de persconferentie na de ontknoping las Helmantel een lange verklaring voor die hij besloot met de indrukwekkende woorden: ”de inbrekers wil ik complimenteren, dat ze zo zorgvuldig met de kunstwerken zijn omgegaan. Ik wens ze toe dat ze zullen ontdekken dat ze een verkeerde keuze in hun leven hebben gemaakt”.

En dat is Helmantel ten voeten uit. Geen woedende man die driftig gebaart, nee, de rust zelve tijdens de persconferentie. Het is deze grote fijnschilder, een man in balans, die mij gisteren de hand drukte, nadat we tot overeenstemming waren gekomen. Helmantel werkt mee aan ”Road to Bhutan”!

“Een mooi project, Pilon, ik heb er een goed gevoel bij, ik doe het”.  En dat gevoel is wederzijds! 

De cittern en een aantal attributen kwamen te voorschijn, Bert, Linde, Hans en vriendin Marion waren getuige. Er werd direct enthousiast gepraat over het stilleven. Misschien een granaatappel, een rijstnapje, er werd wat op de tafel geschikt, misschien een kleurige sjaal uit Bhutan erbij, een appel, vruchten uit Bhutan? Er werd gekeken naar de lichtval, de “openingen”, de kleuren, de compositie, weer wat schikken. Of moet alles misschien op de Spaanse tafel liggen. Ik ben gek op antieke Spaanse meubelen, die hebben veel karakter en een schitterend patina, als ze oud en doorleefd zijn. Wie in de wereld kan dat beter schilderen dan Helmantel, bekijk zijn oude Romeinse glaswerk maar eens! Ja, Rembrandt zult u zeggen, maar die leeft niet meer. Vermeer heeft een cittern geschilderd op het schilderij ”De Liefdesbrief”, natuurlijk weet Helmantel dat direct. Ik zie de kunstenaar al bezig, een beetje spelen. Hij neemt de tijd en de rust voor de beste compositie en dat is goed. Over drie weken komen Bert en Linde, onze Muze, terug uit Engeland met een mooie cittern, gemaakt door Roger Bucknall (Fylde), dan weten de kenners het wel. Die cittern gaat mee op onze reis naar Bhutan. Hij (of is een cittern vrouwelijk?) wordt onderweg bespeeld door onze troubadour en krijgt als eindbestemming de Kilu Music School. En wat gebeurt er met het schilderij van Helmantel, ”Stilleven met cittern”, zult u zich afvragen. Dit stilleven, in het vervolg “de Schat” te noemen, krijgt een wel heel bijzondere bestemming in het kleine Koninkrijk, tussen de besneeuwde toppen van de Himalaya. 


Even pauze. Ik kijk naar mijn eigen giclée van Helmantel, het hangt al een paar jaar boven mijn oude bureau. Daar liggen de boeken en landkaarten die ik gebruik bij het schrijven van het roadbook. Het giclée is niet van het origineel te onderscheiden met het blote oog, dank zij moderne digitale technieken. Alleen het formaat wijkt iets af van het origineel, om kwaadwillenden niet op een idee te brengen……

En deze korte pauze levert mij een mooi idee op! Dat moet de schilder ook maar doen met het “Stilleven met cittern”, een aantal giclées laten maken. Dan kunnen wij alle enthousiaste sponsoren van onze projecten een uniek aandenken schenken, als dank, naast onze film uiteraard.

Wist u dat Henk Helmantel 75.000 bezoekers heeft getrokken bij een solotentoonstelling op Taiwan en dat zijn werk hangt in het pas geopende schitterende kunstmuseum in Shanghai. Ga daar maar eens kijken, als u toch naar China gaat voor de Olympische Spelen of zo. Daarnaast komen er op zijn Weem elke zomer (50 middagen open) gemiddeld 200 bezoekers per middag. Ik rijd tevreden terug naar huis na dit bezoek aan de Weem. Mijn reis begint steeds leuker te worden.