“From the lowlands to the snowlands”

Ongeveer 12 kilometer voor Bongaigaon (deelstaat Assam, India) slaat een onaanzienlijk zandpad vol kuilen linksaf. De wegen in het gehele Noorden van India zijn dramatisch, maar hier wordt van niets naar niets een vierbaans-snelweg aangelegd, althans, zo lijkt het. Deze aanleg gaat, zo te zien, zeker dertig jaar duren. Oproerkraaiers streven in dit gebied naar een “vrij Bodoland”, evenals de “Maoïsten” dat doen rond Darjeeling en daar heet het streven een “vrij Ghorkaland”. “Levensgevaarlijk gebied” dus volgens Satya, kidnappingen zijn hier aan de orde van de dag. We mogen dan ook niet zonder militair konvooi het zandpad vol kuilen op. Twee keer per week vertrekt vanaf deze plek zo’n militair konvooi richting de grens met Bhutan. Dit hobbelige pad is dus echt de “Road to Bhutan”. De weg is zo’n 35 kilometer lang en voert langs Bodo-dorpen. Hans filmt de hobbelweg vanuit de militaire truck, omgeven door mitrailleurs en militairen met geweren. Wat kan een mens zich veilig voelen! Laat de “Bodolanders” maar komen. Plotseling verschijnt een politie-auto. “Wij zijn van Bhutan”, roept een agent, “volg ons”. De Jaguar moet voorop. Enkele kilometers verder rijden we door een kleurrijke poort en plotseling is het asfalt prachtig, zoals we dat nog kenden uit de omgeving van Esfahan (Iran), 10.000 km eerder.

Ik kan mijn tranen van geluk nauwelijks bedwingen als ik honderden jongens en meisjes langs de kant van de weg zie zwaaien met vlaggetjes. Ze heten ons welkom. Henk en Pieter (beiden van de organisatie in Bhutan) lopen op mijn Jaguar af. “Hoe was de reis?”. Ik krijg geen tijd een antwoord te formuleren en word voorgesteld aan de gouverneur van de provincie en andere hoogwaardigheidsbekleders. Ik krijg een prachtige grote katag (sjaal) om mijn hals, ondertussen wordt de Jaguar vakkundig gedesinfecteerd.

We hebben het gehaald, met z’n allen, schiet er door mijn hoofd, geen ongelukken van betekenis, geen gewonden, geen zieken, geen kapotte auto’s, mijn droom is uitgekomen. Precies volgens het roadbook, juiste dag, juiste plaats, juiste tijd. Nee, twee minuten te vroeg. Dat mag beslist een wonder heten. Pas later horen we de verhalen van de drama’s bij de Himalaya Trial, die nagenoeg dezelfde route hebben gereden vanuit Nederland en twee weken later zijn vertrokken. Alle vier deelnemende Jaguars schijnen de strijd te hebben moeten staken, één is zelfs geheel uitgebrand. Morgen zullen de overgeblevenen ook in Bhutan aankomen. We zullen het zien.

De ellende van de afgelopen weken is op slag gesmolten als sneeuw voor de zon bij binnenkomst. Bhutan zal de grote finale worden, een triomftocht voor ons allemaal. Het voelt alsof ik thuiskom. Voor het eerst sinds lange tijd heb ik weer echt contact met de lokale bevolking. Dit moet op de film te zien zijn. Lachende gezichten bij onze hele groep. De uitgestippelde route is fantastisch, de wegen prachtig, de mensen onderweg zijn aardig. Ze zijn op de hoogte van onze komst. Het 8-uur journaal maakt melding van onze binnenkomst. En over enkele dagen zal ons finale-concert rechtstreeks worden uitgezonden door de BBS (Bhutan TV). Een foto van de auto van Wim (Chevrolet Blazer) siert de voorpagina van de grootste krant. Ik geef wat interviews tijdens de overhandiging van de instrumenten in de Kilu Music School. De Minister van Cultuur neemt het giclée “Road to Bhutan” (stilleven met cittern) van Henk Helmantel in ontvangst. Ik vertel het verhaal van de cittern. Bert (op cittern) en Linde geven een prachtig concert, een bevrijdende lach op hun gezichten. De pianisten Leo en Wyneke zijn ook aanwezig en genieten met volle teugen van de muziek. Ik vertel mijn droom, ze luisteren ademloos naar mijn verhaal. Ze zijn aanstekelijk enthousiast, wat een leuke mensen! Gelukkig hebben we na afloop tijd na te babbelen in het hotel waar we allemaal verblijven. Ik geef ze het vuistdikke boek van Henk Helmantel, 40 jaar fijnschilder, als dank voor hun prachtige concert in de Royal Banquet Hall op de binnengevlogen vleugel. Ook de musici Jigme Drukpa, Lhamo Dukpa en Namkha Lhamo komen na afloop van het concert met ons mee naar ons hotel. Linde straalt: “Arnold, hier doen we het voor!” Vier onvergetelijke dagen in Bhutan volgen. Hans filmt op de hotelkamer tijdens prachtige muzieksessies. De groep heeft ondertussen tijd Bhutan te verkennen. Ze bezoeken natuurlijk Tigers Nest, een sportieve klim naar het klooster. Wij gaan muziek maken en filmen op locatie (in de oudste dzong van Bhutan, Simthoka). Na 60 zware dagen is dit de beloning. Het klikt enorm tussen de musici, niet alleen muzikaal, ook in de persoonlijke omgang. Innige omhelzingen volgen, plannen worden gesmeed. Tijdens het concert spatten de vonken er af, hoewel de koude wind in de open lucht als spelbreker probeert te fungeren. In de regiekamer zit Erica, ze straalt. Ze heeft de life-uitzending gevolgd op het scherm. Dat houdt in dat ze het digitale geluid van “soundman” en citternspeler Bert heeft gehoord en niet de belabberde speakers op het terrein.

Die avond nog word ik voorgesteld aan de bijna complete ministersploeg, bijeen op de opening van het vierde Internationale Congres over “Gross National Happiness” (Bruto Nationaal Geluk), waar Bert en Linde samen spelen met het trio Druk Yul. Allen waren onder de indruk van het samenspel en de samenzang van de Nederlandse en Bhutanese musici. Dat smaakt naar meer. Mijn reis is geslaagd, mijn geluk kan niet op.

Na afloop gaan we met Lhamo mee naar haar huis. Ik vertel over mijn dromen en mijn ervaringen, de afgelopen twee maanden.  “Ja”, zegt Jigme, “wit heeft geen betekenis zonder zwart en licht niet zonder duisternis”. Het afscheid nemen heeft erg lang geduurd, alsof we elkaar al jaren kennen. Ik kreeg er een heel goed gevoel bij, net zoals bij het schilderen van Henk.

Er was een stille getuige naar onze plek geslopen, midden in de nacht, onze eigen “papparazzi” fotograaf Erwin! Of ik de foto’s ooit te zien krijg?

“Ach, ik was toch in de buurt”, was zijn droge commentaar. “Arnold, we roken er nog één, op de goede afloop”. “From the lowlands to the snowlands, Erwin, proost!”.

Een onvergetelijke nacht met als decor de besneeuwde Himalayatoppen. Tevreden slaap ik in met de lach van Linde op mijn netvlies. I’m a dreamer.